binden en boeien

De arbeidsmarkt is overspannen. Niet een beetje, maar echt: schouders strak, kaken op elkaar en iedereen roept iets over “krapte”. Werkgevers hebben het zwaar. Werknemers ook trouwens, maar daar kom ik zo op. Want in die overspannen markt gebeurt iets bijzonders. Iets creatiefs. Iets wat verdacht veel lijkt op… knopen leggen.

Niet in touw. In mensen.

Om personeel te binden en boeien wordt werkelijk alles uit de kast getrokken. En dan bedoel ik niet alleen de kast met fruitmanden en vrijdagmiddagborrels, maar ook de vitrine met glimmende spullen. Extra salaris. Een leaseauto waar zelfs de buren trots van worden. Een telefoon zo nieuw dat ‘ie zichzelf nog moet voorstellen. En als klap op de vuurpijl: aandelen in het bedrijf. Maar dan wel met kleine lettertjes. Hele kleine. Microscopisch kleine.

Want aandelen krijg je niet zomaar. Die verdien je. Door te blijven. En te blijven. En te blijven.

Wil je toch weg? Geen probleem hoor! Maar dan wel even de studiekosten terugbetalen. O ja, en de bonus. En dat ene certificaat. En die leaseauto moet ook nog even worden afgekocht. Het voelt een beetje alsof je bij het zwembad staat, maar eerst langs de badmeester moet om je handboeien in te leveren.

Een getalenteerde manager vertelde mij onlangs: “Toen ik aandelen in het bedrijf kreeg voelde ik mij vereerd en gezien voor mijn harde werk. Totdat duidelijk werd dat ik niet moest denken dat ik nu écht mee mocht denken. Geen stemrecht o.k. Maar überhaupt geen inspraak. Toen voelde ik mij gekocht.”

Welkom in de gouden kooi.

Van buiten blinkt hij prachtig. Van binnen hoor je vooral het zachte gekraak van ongemotiveerde schouders die elke ochtend weer onder een jas worden gehesen. Want laten we eerlijk zijn: gebonden zijn is iets anders dan verbonden zijn. En boeien? Dat werkt alleen als iemand het zelf boeiend vindt. Anders wordt het al snel… boeiend in de zin van “vastgemaakt”.

Het probleem met mensen die moeten blijven, is dat ze niet automatisch ook willen blijven. En mensen die niet willen blijven, blijven vaak vooral… zitten. Niet figuurlijk hoor. Letterlijk. Op hun stoel. Met hun muis in de hand. Scrollend. Wachtend. Op vijf uur. Of op vrijdag. Of op dat ene moment waarop de kooi per ongeluk open staat.

Productiviteit laat zich niet gijzelen. Betrokkenheid ook niet. Je kunt iemand prima vasthouden met contracten, clausules en constructies, maar creativiteit glipt er dwars tussendoor. Die is eigenwijs. Die werkt alleen als hij ruimte krijgt. Vertrouwen. En een reden om op te staan die verder gaat dan “ik moet”.

Mensen die willen blijven, gedragen zich namelijk heel anders. Die hoeven niet vastgebonden te worden, die haken zichzelf vast. Aan een doel. Aan collega’s. Aan het gevoel dat wat ze doen ertoe doet. Dat hun talent niet alleen wordt ingezet, maar ook wordt gezien. Dat ze meer zijn dan een FTE met een nummer.

Het verschil zie je meteen. Mensen die moeten blijven, tellen af. Mensen die willen blijven, tellen mee.

En ja, natuurlijk snap ik het. Werkgevers zijn bang. Bang dat iemand waarin ze hebben geïnvesteerd zomaar vertrekt. Dat kennis de deur uitloopt op vier wielen van de concurrent. Dat het gras elders groener blijkt en ineens leeg is wat gisteren nog vol zat. Angst is een slechte raadgever, maar wel een hele actieve. Hij tekent mee aan contracten. Hij fluistert tijdens onderhandelingen. En hij houdt opvallend veel van kleine lettertjes.

Maar misschien moeten we stoppen met mensen vastzetten en beginnen met ze serieus nemen. Minder sloten, meer sleutels. Minder gouden kooien, meer open deuren waar mensen bewust door naar binnen lopen. Omdat ze daar iets kunnen bijdragen. Omdat ze zich kunnen ontwikkelen. Omdat ze gewaardeerd worden om wie ze zijn en wat ze brengen, niet om hoe lang ze blijven zitten.

Want uiteindelijk is de ironie prachtig: hoe harder je iemand vastbindt, hoe meer energie het kost om hem überhaupt nog in beweging te krijgen. En hoe vrijer iemand zich voelt, hoe groter de kans dat hij blijft. Uit zichzelf. Zonder boeien. Zonder kooi.

Dat is pas echt binden. En dat is allesbehalve overspannen.